De functie van emoties

Pijn, angst, verdriet, boosheid, teleurstelling, agressie, blijdschap, vreugde, emoties zijn heel normaal. Iedereen heeft ze! Het is dan ook belangrijk voor een gezonde ontwikkeling dat kinderen hun emoties kunnen/mogen voelen, benoemen en uiten. Ieder kind is hierin verschillend. Zo zijn er kinderen die erg gevoelig zijn maar ook kinderen die nooit ergens last van lijken te hebben. Toch moeten alle kinderen voor hun verdere leven met de verschillende emoties leren omgaan. Dit gaat niet vanzelf, hier hebben zij hulp bij nodig van een volwassene. Kinderen reageren nog erg vanuit hun gevoel, denk bijvoorbeeld bij boosheid aan huilen, slaan, schoppen, op de grond liggen enzovoort. Het voelen van boosheid mag natuurlijk, maar zij moeten wel leren om hun gedrag te beheersen. Boos zijn mag maar schoppen niet!

Waarom is het belangrijk om dat je kind goed met zijn of haar emoties omgaat?

Goed kunnen omgaan met emoties zorgt ervoor dat kinderen zich prettig voelen, het geeft meer zelfvertrouwen. Ze weten hoe ze moeten handelen als ze een bepaalde emotie voelen. Bijvoorbeeld zeggen dat je iets niet leuk vindt tegen de ander in plaats van boos worden of gaan huilen. Dit zorgt ervoor dat zij verschillende doelen kunnen bereiken en tegenslag kunnen overwinnen, ook in hun latere leven. Daarnaast voorkomt het goed omgaan met je emoties een hoop agressie, frustratie, angst enzovoort. Maar ook voor de sociale omgang is het zeer belangrijk dat een kind leert omgaan met zijn of haar emoties. Een kind dat snel huilt of boos wordt zal meer moeite hebben aansluiting te vinden bij leeftijdgenoten dan een kind dat wel met zijn of haar emoties kan omgaan.

Jonge kinderen kennen de verschillende emoties nog niet. Hierdoor weten zij nog niet zo goed wat zij voelen. Daarnaast kunnen zij zich ook nog niet zo goed verwoorden. Dit maakt het benoemen van de emoties lastig voor hen. Als ouder is het dan vooral belangrijk dat u veel met/tegen uw kind praat en de emoties die hij/zij heeft benoemt. Dit kunt u al doen bij baby’s. Bijvoorbeeld “Wat een verdriet. Hier is mama al!” of “je kijkt zo geschrokken, vond je het eng?”. Zo leren kinderen de verschillende emoties kennen. Door iedere dag met uw kind te praten over gebeurtenissen (thuis, op school, buitenspelen etc.) en de gevoelens die het daar bij had, leren zij om over hun gevoelens te praten. Daarnaast kan u op zulke momenten gebruik maken van de situatie om uw kind een compliment te geven voor zijn handelen of uitleg te geven over hoe hij/zij het de volgende keer anders kan aanpakken. Hierdoor leert uw kind wat de juiste manieren zijn om goed met hun emoties om te kunnen gaan. Een handig hulpmiddel kan de beloningskaart zijn op de volgende bladzijdes. Maar u kan ook door een aai over de bol, een knipoog, een glimlach enzovoort. laten zien dat je het goed vind wat hij/zij doet. Met uw eigen gedrag bent u een voorbeeld voor de kinderen. Kinderen nemen meer over dan u denkt en heftige gevoelens van u, kunnen kinderen angstig maken. Dit betekent niet dat u geen emotie mag laten zien. Door uw eigen gevoel te benoemen, kort uitleg te geven waardoor het komt en te vertellen hoe het misschien wordt opgelost zorgt u voor meer rust bij de kinderen. Verder leren zij hoe u omgaat met bepaalde gebeurtenissen. Die zij weer over kunnen nemen. Let wel op wat u bespreekt, houdt het luchtig en bespreek geen zware volwassene problemen met hen.

  • Laat zien dat je vertrouwen hebt in je kind en zijn handelen. Hiermee groeit het zelfvertrouwen maar ook de manier waarop hij omgaat met zijn emoties.
  • U kan uw kind leren om zichzelf te kalmeren. Door tegen zichzelf te laten zeggen “ik word nu erg boos, dus ik moet even rustig worden” of “ik voel me nu niet blij maar straks word ik weer vrolijk”.
  • Laat merken aan je kind dat je betrokken bent bij wat hij/zij meemaakt en hoe zij zich daarbij voelen. Hiervoor is het belangrijk om echt goed te luisteren! Hierbij let je ook op zijn gedrag en gezichtsuitdrukking. Herhaal wat uw kind heeft gezegd om te checken of u het heeft begrepen. Lukt het uw kind niet om de emotie te benoemen, dan kan uw dat voor hem doen. Dit zorgt er voor dat u zijn gevoelens goed kan begrijpen.- Is uw kind erg boos of overstuur, laat hem/haar dan eerst afkoelen. Vertel aan het kind wat je ziet, wat er gebeurt en de emotie. Leg vervolgens uit wat je verwacht van je kind en help het om zijn emoties weer te beheersen.
  • Probeer ook de andere kant van het verhaal uit te leggen. Bijvoorbeeld “de Juf heeft het vast niet goed gezien”.

Hulpmiddelen

Het 4G-schema staat voor gebeurtenis, gedachten, gevoel en gedrag. Het schema is bedoeld om erachter te komen welke gedachten en gevoelens je kind had bij een bepaalde gebeurtenis en wat het gevolg daarvan was. Dit schema helpt je kind inzicht te krijgen in zijn of haar emoties en zijn of haar reactie op een gebeurtenis.

Het werkblad probleem oplossen helpt je om samen met je kind na te denken over hoe hij of zij de volgende keer andersop een emotie kan reageren. Dit helpt je kind om te leren hoe hij of zij beter met emoties om kan gaan.

Door gebruik te maken van de emotiekaartjes leren kinderen hun gevoelens te herkennen en te benoemen. Daarnaast zijn de kaartjes een makkelijk hulpmiddel om samen met je kind in gesprek te gaan over hun gevoelens maar ook de gevoelens van anderen. Er zijn natuurlijk nog meer emoties en als je nog meer kaartjes wilt kun je deze makkelijk zelf maken. Op bijvoorbeeld de website www.gratisbeloningskaart.nl kun je andere emoties vinden.

Met de emotiethermometer kun je je kind leren om zijn of haar emoties te herkennen. Door samen op te schrijven wanneer je kind zich zo voelde krijgt je kind meer inzicht in zijn gevoelens. Hierna is het de bedoeling dat hij of zij de emoties gaan herkennen en zorgen dat ze niet meer in het donkerrode gebied “kwaad, buiten zinnen” terecht komen . Je kunt je kind hierbij helpen door gebruik te maken van de beloningskaart. Je kunt samen drie afspraken bedenken, die je kind helpen om niet meer in het donkerrode terecht te komen. Als dit je kind gelukt is, kunt je hem of haar een sticker of stempel geven.

Situatiekaartjes kun je inzetten om samen met je kind te praten over op welke momenten zij bepaalde gevoelens hebben. Hiermee help je je kind om na te denken over zijn of haar gevoelens en kun je hem of haar tips geven over hoe er met het gevoel moet worden omgegaan. Verder kan het je als ouder helpen om je kind beter te begrijpen. Vindt je kind het nog lastig om een gevoel te benoemen? Gebruik dan de emotiekaartjes als hulpmiddel (tip! handig om deze dan even uit te knippen). Schrijf een situatie op het situatiekaartje, vraag aan je kind wat voor gevoel hem of haar dat geeft en laat hem of haar een emotiekaartje erbij leggen. Je kunt de situaties die jullie hebben opgeschreven op de situatie kaartjes naspelen via een rollenspel. Een rollenspel is eigenlijk een soort van toneelstukje. Jij en je kind zijn de spelers van het toneelstuk en spelen een situatie na. Hiermee kun jij je kind helpen bij het nadenken over de gevoelens en het gedrag dat hij of zij laat zien. Daarnaast is dit een goede manier om je kind op een veilige manier te laten oefenen met nieuw gedrag. Wat je kind leert van het rollenspel kan hij of zij weer meenemen in nieuwe situaties. Je hoeft natuurlijk niet alleen de situaties te gebruiken die jullie hebben opgeschreven op de situatie kaartjes. Kies voor situaties die je kind nog lastig vindt.